Restaurim

Shpresuam se këta që po ndreqin Sheshin Skënderbej do t’i bënin ndonjë derman mozaikut kriminal. Hiç s’e kanë ndërment.
Pllakat e rrugëve me emra kriminelash ishin vjetëruar, ishin ndotur, ishin varur, dukej sikur po binin, sikur po rrëzoheshin, dhe do harroheshin. Jo vetëm tabelat e rrugëve me emra atentatorësh, por të gjitha mbishkrimet e vendeve ku gjoja kanë luftuar, i kanë pastruar, i kanë ndrequr, i kanë mbërthyer.
Vite të tëra shqiptarët e diktaturës dëgjuan muzikë me kufje në vesh nga radiot e huaja dhe i disi i sofistikuam shijet. Pritëm që shqiptarët e demokracisë të bënin muzikë më të mirë se ajo e arave, traktorëve, kooperativave. Nuk ndodhi. Të shurdhon tallavaja.
Shpikëm antena, ndejtëm zgjuar natën duke parë filma fshehtas. Pritëm të na hiqeshin sysh çmenduritë filmike me vigjilencë proletare, sabotatorë imagjinarë, diversanta. Nuk kishte qënë e thënë. Është bërë më keq. Ka aktorë dhe regjizorë “fenomenalë” por nuk ka filma e spektatorë. Filmat shqiptarë me ta shti datën nuk i transmeton vetëm italiani me justifikimin, “ju neorealistat tanë, ne këllirat tuaja”. Të tjerë ekrane shqiptarësh nuk heqin dorë nga pushkatimi i shijes.
Lexonim libra të mirë. Mbanim ment përmendësh vargje. Kishte që vetëm po t’ja kujtoje vjershurinat e devolliut, villnin, sëmureshin, çmendeshin. Tani vjershëzat e baltës dhe të djersës kanë marrë dhenë. Po t’i pyesësh, të thonë; Hë mo, se s’janë dhe aq të këqia.
Disa miq të vjetër që i ke ditur për antikomunista të zjarrtë dhe ke qënë i bindur se kurrsesi nuk mund të ndryshonin, pasi panë tmerr me sy në kurbet, nuk u flitet më me gojë, kanë ndërruar ngjyrë, janë bërë të kuq gjak.
Një mjek, një inxhinier, një gazetar, një nëpunës, një komshi, dhe të tjerë miq e shokë që nuk kanë zgjedhur kurbetin por kanë preferuar të rrinë ku balta është më e ëmbël se mjalta, janë torollepsur komplet. Mes spiunit, komunistit, kulakut, diversantit, nuk bëjnë asnjë dallim, u duken të gjithë njësoj.
Njëri që dihet se ka qënë oficer Sigurimi, ka paguar t’i bëjnë një libër për demek të mirat që ka bërë në jetën e vet tani që merret me biznes. Asnjë fjalë në atë mender libër për të zezat që ka bërë kur ka qënë oficer. E bukura është se parathënien plot lëvdata ja ka bërë një kalemxhi i njohur që hiqet për i përndjekur.
U fshehën ca kohë nostalgjikët e mëhallës. Thamë se shpëtuam nga ata kërrma. Por pas pak nisën të dalin, në fillim kokulur. Tani kanë ngritur kokën, kanë drejtuar kurrizin, kanë shtrirë hapin. I ke kudo. Nëpër rrugë, nëpër trotuare, nëpër kafenera ulur nëpër tavolina duke dhënë direktiva.
Nja shtatë a tetë komunista të shpallur nga ata që luanin domino dhe blenin Zërin e Popullit, të zverdhur dhe plot rrudha dukej sikur i kishte mbërthyer kanceri dhe pas pak do ngordhnin. Jo-jo, asgjë e keqe s’i ka gjetur. Kanë lënë dominonë, ikin bëjnë turizëm. Ja kanë kapur fillin jetës. Hiç s’e kanë në ment të ngordhin. Kuq si molla.
Ka qënë një spiune me nam në lagje time. Tani që është e moshuar, për t’i bërë spiunllëqet pa u lodhur, e kanë mëshiruar, i kanë dhënë një dyqan ku ligji nuk e lejon.
Llumi i diktaturës, mizëria e spiunave, valangat e persekutorëve, armata e hetuesave, regjimentet e gjykatësave, korparmatat e prokurorëve, ata që vetvetiu duhej të ishin zbutur sadopak, veçse janë ngurtësuar. Nuk kanë më as turp as frikë. Asnjë pendesë apo të paktën reflektim. Madje mburren për krimet që kanë bërë. Mbahen sikur veç tyre, të tjerët pushtetin mund ta ketë vetëm gabimisht, vetëm aksidentalisht, dhe nëse ky aksident ndodh, pushteti duhet marrë me revolucion. Praktikat pluraliste, ndërrimi i pushteteve, sidomos koalicionet, ua hoqën përfundimisht frikën. Partia e punës, marksizëm leninizmi, lufta e klasave, me kë e ke ore, s’kanë më asnjë rëndësi. Rëndësi ka që ata që ishin grusht bashkuar rreth partisë dhe sup më sup me njëritjetrin, të shtrëngojnë rradhët e biznesit përballë atyre që i vranë e i varrosën një herë, për t’i vrarë dhe varrosur edhe dhjetë herë, me më tepër egërsi se lufta e klasave, me më tepër besnikëri se ndaj partisë së punës. Po s’qe i tyri, nuk të hapin asnjë derë. Sado fort të trokasësh, edhe me shkelm derën po ta godasësh. Me kta muta, në disa raste punësimesh, as korrupsioni nuk funksionon, edhe një mal me pare po tu japësh.
Zi nga të katër anët.
Ka qënë e paimagjinueshme Muzeun e vuajtjeve, torturave, ta bënte tjetërkush veçse ndonjë shqiptar i vuajtur. Kishte qënë shpresë e kotë. E bëri një italian.
Diktatorit vazhdon të jetë Hero i Popullit. Askush nuk ja heq titullin.
Të përndjekurit, që do duhej të ishin në ballë, janë strukur aq thellë sa duket sikur nuk kanë ekzistuar kurrë. Nga qoshet ku janë fshehur, e vetmja gjë që bëjnë, i vemi zë që u del, e vetmja pëshpëritje që u dëgjohet, janë përbaltjet për njëritjetrin.
Sigurimi që do duhej të ishte zhdukur pa nam e nishan, bën gazeta, promuovon vrasës, shkruan bejte për të mirat e kohës së shkuar, për gjakpirësit agallarët, bejlerët.
Edhe më keq në Diasporë ku patëm shpresuar se më së fundi do vinin në vete ca hajvanë që mbahen për Fan Nolë a Faik Konicë, të cilëve, përkundrazi, u është zgjatur llapa me mijra kilometra.
I njëjti tmerr në Kosovë ku me kalimin e viteve hajdutët injorantë të vetquajtur “çlirimtarë” do duhej të zëvendësoheshin nga të moralshëm të shkolluar, çka nuk po ndodh aspak.
O Zot ça na ka gjet. Të gjitha dhe të gjithë u bënë si kanë qënë.
/afp.al