Lidhu me ne

Temporal

PSE U QUAJTËN “LEKË” PARATË E SHQIPTARËVE, KUSH PROPOZOI QË TË QUHEJ “SHQIPE”?

PSE U QUAJTËN “LEKË” PARATË E SHQIPTARËVE, KUSH PROPOZOI QË TË QUHEJ “SHQIPE”?

“Këshilli Ministruer për me mujtë me i ba ball krizit financjar ka vendue me pre bankanota qi kanë për t’u quejtë Lekë, për 3 miluj franga ar. Nji frang ar thohet se ka për të pasë vleftën e 5 Lekvet; kështu qi për nji napulion kanë me u dashtë 100 Lekë”.  

Kështu e raportonte gazeta “Agimi” vendimin e parlamentit të shkurtit të vitit 1922. Ku për herë të parë u vendos me ligj për emërtimin e monedhës kombëtare shqiptare që u quajt Lekë.

Në fakt, vendimi nuk gjeti zbatim pasi qeveria e kohës po negocionte për krijimin e bankës kombëtare. Nnga ana tjetër i vlerësoi si shumë të kushtueshme ofertat e printimit të parave shqiptare.

Veç kartëmonedhave krahinore të emetuara nga bashkitë si nevojë për të lehtësuar tregtinë emetimi i kartëmonedhave shqiptare u bë në vitin 1926. D.m.th pas krijimit të Bankës Kombëtare te Shqipnis’.

Për prejardhjen e emrit të monedhës shqiptare ka diskutime të shumta. Studiuesit italianë në botimet e viteve ’30 dhe ’40 mbështesin më shumë tezën se monedha kombëtare e Shqipërisë u emërtua në nderim të Skënderbeut.

Studimet e mëvonshme kanë dalë në konkluzionin se emërtesa ka ardhur në nderim të Aleksandrit apo Lekës së Madh. Në fakt, kjo e dytë merret më së shumti si më e sakta. Kjo shkaku që në emetimet e mëvonshme të monedhës në 1926 dhe kartëmonedhës në vitet ‘40 përfaqësohet imazhi i tij.

Diskutimi që u bë në seancën e pasdites së 13 shkurtit të vitit 1922. Aty u bë për herë të parë në mënyrë ligjore emërtimi i monedhës zyrtare shqiptare Lekë.

Në këtë seancë plenare ku u diskutua për krijimin e monedhës kombëtare variantet e propozuara ishin tre. Dy variante u propozuan nga Komisioni parlamentar i Financave dhe një variant nga qeveria. Parlamenti miratoi në fakt, variantin e qeverisë.

Në kohën kur diskutoheshin variantet për krijimin e monedhës kombëtare, vendi përballej me vështirësi të shumta. Kjo si rrjedhojë e mungesës së bankës dhe të monedhës kombëtare.

Kishte luhatje kursi të këmbimit e gjithashtu edhe mungesë të parasë së vogël që përdorej për këmbime tregtare. Ekonomia dhe tregtarët të pësonin humbje të mëdha e pengesa në kryerjen e transaksioneve.

Më herët, në kushtet e mungesës së monedhës divizionare, bashkitë kryesore të vendit. ishin lejuar që të emetonin disa kartëmonedha, që mund të përdoreshin vetëm në territorin e tyre.

Por, duke qenë se shumat e emetuara ishin shumë të vogla (200 mijë franga ar) një pjesë e madhe e tyre u tërhoq nga tregu.

E njëjta frikë paraqitej edhe në këtë rast, duke qenë se emetimi që do të bëhej do të ishte i kufizuar. Rreziku ishte që një pjesë e madhe e parave që do të emetoheshin të tërhiqeshin nga koleksionistët.

Ndaj, projekti i shkurtit të vitit 1922 synonte pikërisht që t’u jepte zgjidhje këtyre problematikave të konstatuara. Pra krijimin e monedhës kombëtare e gjithashtu edhe emërtimin e saj.

Projekti i shumicës së Komisionit të Financave

Në projektin për krijimin e monedhës kombëtare, të propozuar nga shumica e Komisionit të Financave evidentohej se monedha kombëtare emetohej “për të shpëtuar popullin nga dëmet që rrjedhin nga ndryshimet e kursit të monedhave të huaja. Atyre që qarkullojnë në Shqipëri dhe për të lehtësuar qarkullimin e monedhës së vogël. Qeveria e pa të nevojshme prerjen e letrave me vlerë, si letra monedhë kombëtare”.

Në nenin 2 të propozimit të Komisionit shkruhej se, “Pareja e Shqipnis emnohet “LEKE”. Leka ndahet në 100 qintima”.

Sa i përket sasisë së parave që do të viheshin në qarkullim, propozimi i shumicës së Komisionit të Financave ishte për sasinë 10 milion franga ari. Në këtë rast, projekti parashikonte që qeveria shqiptare, për të garantuar paranë që vinte në qarkullim, detyrohej të depozitonte në një bankë të huaj shumën analoge në ar.

Për të siguruar këtë shumë, parashikohej të përdoreshin të ardhurat që siguroheshin nga koncesionet e pyjeve që jepte shteti shqiptar. Po ashtu edhe të ardhurat në ar që arrinte të siguronte arka e shtetit në veprimet e saj.

Projekti parashikonte gjithashtu se baza e letrës caktohej duke llogaritur raportin 100 lekë-20 franga ar. Mbi çdo kartëmonedhë duhej të shkruhej numri i Lekës dhe vlefta e saj në bazë të arit. Kartëmonedhat duhej të vërtetoheshin prej Ministrit të Financave dhe Arkëtarit të Përgjithshëm të shtetit.

Projekti parashikonte gjithashtu se “qeveria pasi të garantojë emisionin e parë të letrës me vleftë 10 milion franga ar ka të drejtë të presë dhe 10 milion franga ari letër”

Për të ndjekur ecurinë e futjes në treg të kartëmonedhës shqiptare parashikohej të ngrihej një komision i posaçëm parlamentar.

Projekti i propozuar parashikonte detyrimin që qeveria të merrte prej tregtarëve paranë letër. Duhej t’u jepte vlerën analoge vetëm për shumën e nevojshme që ata kishin për të paguar jashtë për mallin që importonin.

Ndërkohë, ata që dëshironin të udhëtonin në shtetet e huaja kishin të drejtë që të shkëmbenin në zyrat e financës. Mund të merrnin monedhë të huaj për nevojat e udhëtimit ose për nevoja të tjera vetjake. Në këtë mënyrë, synohej që të ndalohej dalja jashtë vendit e kartëmonedhës kombëtare.

Projekti parashikonte gjithashtu se qarkullimi në Shqipëri i kartëmonedhave të huaja. dhe i monedhave të arit e argjendit ishte i ndaluar sapo të viheshin në qarkullim kartëmonedhat kombëtare.

Projekti i pakicës së Komisionit të Financave. Monedha kombëtare të quhet Skënder

Komisioni i financave ishte paraqitur në Kuvend me dy propozime. Ndryshe nga propozimi i parë, propozimi i dytë i pakicës parashikonte që qeverisë t’i jepej e drejta që të emetonte më shumë para nga sa parashikohej në projektin e shumicës.

Sipas këtij projekti, qeveria duhej të emetonte kartëmonedha me vlerë 25 milion franga ar. Ndryshe nga shumica, pakica e komisionit mendonte se. “Monedha kombëtare “unita monataire” asht frangu ar, e cila quhet SKËNDER dhe do të ndahet në 5 lekë”.

Edhe në këtë rast, parashikohej formimi i një komisioni parlamentar prej tre vetësh. Kjo kontrollonte sigurimin e kartëmonedhës kombëtare me anën e depozitimit në një bankë të sigurtë të huaj.

Ndryshe nga projekti i shumicës që i jepet të drejtë qeverisë që të bënte dy emetime me nga 10 milionë franga, projekti i pakicës përcaktonte detyrimin që pasi të mblidhen 2 milion skendërë, qeveria detyrohej të themelonte Bankën Kombëtare.

Projekti i qeverisë: Ndryshe nga sa propozonin dy palët nga Komisioni i Financave, qeveria u paraqit në seancë plenare me një variant që përcaktonte emetimin e më pak parave.

Qeveria kërkonte të emetonte 3 milion franga ar, si shumica e komisionit të Financave. Edhe qeveria propozonte që paraja e Shqipërisë të emërtohej LEKË.

Ndërsa sa i përkiste qarkullimit të monedhave të tjera të huaja në vend, qeveria nuk propozonte ndalimin e tyre por një qarkullim paralel. Raporti i kartëmonedhës 100 lekë =20 franga ari. Në fakt, ky variant do të arrinte të miratohej nga parlamenti, pasi u diskutua për secilin prej tyre.

Diskutimet në Këshillin Kombëtar, të emërtohet Lekë ose Shqipe

Projekti për krijimin e monedhës kombëtare ishte në fakt një projekt i përgatitur më herët, edhe pse paraqitja e tij në Kuvend u bë në shkurt të vitit 1922.

Ky fakt përmendet nga deputeti Bahri Omari, i cili, në fjalimin e tij u shpreh se ‘pares ja kemi vu emrin Lekë e ky projekt që kemi paraqitë e kemi gjetun të pregatitun. Por ka pasë kenë për parë nikel, por ne e kemi pa ma t’arsyeshme e ma të lehtë me i pre letër. Pse për me ba pare nikeli lipsen veprime më të mëdha”.

Në seancë ishte i pranishëm edhe Ahmet Zogu, por në cilësinë e ministrit të Brendshëm dhe që nuk përfshihet aspak në këtë diskutim.

Bahri Omari në fjalimet e tij bën pyetjen direkte: Nga u muer Fjala Lekë?

E përgjigjia e kryeministrit Xhafer Ypi e shënuar në procesverbalet e Kuvendit është e shkurtër: Asht marrë nga Lek Dukagjini!

Ndërsa Shefqet Dajiu në fjalën e tij del kundër kësaj emërtese me argumentin se, “fjala Lekë ka nji kuptim jo të mirë në vendin tonë”. Prandaj ai propozon që të emërtohet “Shqipe”.

Pas këtij propozimi, kryesuesi i seancës e hedh në votim propozimin që paraja e Shqipërisë të quhet Lekë. Propozimi miratohet me 25 vota. Në këtë seancë mungonin për arsye të ndryshme 19 deputetë.

Ajo që duhet evidentuar është se pavarësisht argumentimit të kryeministrit, në asnjë nga emetimet e monedhave e kartëmonedhave nuk përfaqësohet imazhi i Lekë Dukagjinit por vetëm i Skënderbeut dhe Lekës së Madh.

Cila ishte monedha zyrtare, leku apo frangu?

Ajo që ndodhi në Shqipëri në seancën e shkurtit të vitit 1922 në fakt ishte krijimi i një njësie të re monetare. Pasi nuk u shfuqizua frangu ar por paralelisht u krijua një njësi e re monetare e emërtuar Lekë.

Ekzistenca e dy emërtesave të njësive monetare të vendit, frang dhe lekë në fakt do të krijonte jo pak konfuzion në popullatë. Shqetësimi do të reflektohej edhe në seancën e 12 prillit të vitit 1926.

Deputeti Selaudin Blloshmi do të evidentonte në fjalimin e tij se kur Shqipëria pranoi sistemin e lekut, nuk pranoi një bazë monetare të re pasi baza monetare e vendit ishte frangu ar, i sistemit metrik latin që parashikon ndarjen në 100 pjesë të njësisë monetare.
“Por për të lehtësuar tregtinë frangë ari e ndamë në 5 pjesë të cilat i pagëzuam me emrin Lekë duke u bazuar në traditat e historinë kombëtare” do të shprehej ai.

Pas këtij diskutimi, ministri i Financave Sulejman Starova do të pranonte se Leku nuk ishte një monedhë e veçantë por një pjestim i frangës ar.

Ndërsa deputeti Hiqmet Delvina e cilësonte si gabim faktin se në vend ishin dy lloje monedhash, frangu ar dhe leku.

“Nuk kuptohet cilën kemi monedhë kombëtare” shprehej Delvina.


Situata do të vijonte të ishte e tillë deri në vitin 1947 kur u miratua dekretligji që hoqi nga qarkullimi kartëmonedhat Frang. Në këtë mënyrë, njësia bazë e monedhës në vend do të caktohej Leku.

MË TEPËR

Kioske5 orë më herët

Politika erioniste dhe edviniste, për një Tiranë të fotografueshme si zëvendësuese të Tiranës së jetueshme

Politika erioniste dhe edviniste, për një Tiranë të fotografueshme si zëvendësuese të Tiranës së jetueshme, meqenëse mainstreami konsumist thotë se...

Mix5 orë më herët

Dieta që redukton rrezikun e përsëritjes së gurëve në veshka

Dieta që redukton rrezikun e përsëritjes së gurëve në veshka Kushdo që ka pasur gurë në veshka e di shumë...

Mix5 orë më herët

Princi Charles thotë se nuk ka asnjë lidhje me portretizimin e tij në serialin e Netflix “The Crown”

Protokolli në Mbretërinë e Bashkuar është që politikanët nuk duhet të tregojnë se çfarë u thonë anëtarët mbretërorë, por udhëheqësi...

Kryesore5 orë më herët

“620 shkolla më pak”, Berisha: Filozofia e Ramës mbyll një shkollë e hap një burg

Kryetari i Partisë Demokratike Sali Berisha zhvilloi një takim me temë: “Edukimi në Rrezik”. Në një bashkëbisedim me mësues e...

Radar5 orë më herët

“Arsimi në rrezik”/ Berisha: Kemi 208 mijë nxënës më pak se 9 vite më parë; Shkollat e Tiranës pa ngrohje

Kryetari i Partisë Demokratike Sali Berisha ka ngritur alarmin se arsimi në Shqipëri është në rrezik. Duke folur në një...

Kryesore1 ditë më herët

Denoncimi i Berishës: Si iu dhanë kompanisë offshore 1.5 mln metër katrorë për portin e Durrësit

“Rama dhe bashkëvjedhësit e tij duan të fshehin paratë në parajsa fiskale”, denoncimi i Berishës: Si iu dhanë kompanisë offshore...

Mix1 ditë më herët

Disa kuriozitete që mund të mos i keni ditur rreth dashurisë

A e dini se dashuria është vërtet e “verbër”? Dhe se burrat kanë më shumë të ngjarë të thonë “Të...

Mix1 ditë më herët

3 shenjat e Horoskopit që janë dominante në një lidhje dashurie

Gjëja më e rëndësishme në një lidhje të sukseshme është gjetja e partneri që ju përshtatet. Dhe kur flasim për...

Mix1 ditë më herët

Cilat fruta kanë pak sheqer?

Frutat përmbajnë dy lloje sheqeri: fruktozë dhe glukozë. Pra, cilat fruta kanë pak sheqer? Frutat janë një mënyrë e shëndetshme për...

Mix1 ditë më herët

Kur është koha për një njohje të re pas ndarjes?

Cili është momenti më i mirë për një njohje të re pas ndarjes? Ndarjet rrallëherë janë të lehta dhe shpesh...

Facebook