Lidhu me ne

Temporal

Arkitektura brutaliste ka si synim ta poshtërojë, konfuzojë, frikësojë dhe hutojë psikologjinë e njeriut

Shqipërisë së varfër, nga të gjitha të këqijat që ka, i mungonte edhe arkitektura brutaliste për ta bërë atë edhe më të shëmtuar, më të dhunshme dhe armiqësore për syrin dhe qënien njerëzore.

Fatmir Gjoni

KUSH E SOLLI DHE CFARË I DUHET ARKITEKTURA BRUTALISTE SHQIPERISË?…

U bë shume kohë që reflektoj mbi cdo ndërtim apo projekt që bëhet, qoftë nga shteti qoftë nga privatët, në vendin tonë.

May be an image of sky and text

Gjithmonë shoh diҫka brutale në secilën prej tyre. Kushdo që sheh ndërtesat e reja në të gjithë vendin mund të vë re që të gjitha kanë disa elementë të përbashkët arkitekturore që i ndërlidh. Të gjitha kanë ose dritare të ngushta, shkallare të çuditshme, pjesë të dala dhe të futura, forma të ndryshme nga rrethore, tek kubiket, të lakuara, të mbivendosura ose të copëzuara, të holla poshtë e të mëdhaja lart, ballkone të cuditshme, të dala në formën e lojës tetris, etj, etj.

Këto më kishin bërë përshtypje gjithmonë dhe më jepnin një ndjesi negative por nuk dija se cfare emri ti vendosja.

May be an image of monument, sky and text

U habita kur rastësisht lexova diku termin arkitekture brutaliste. Nuk e dija që ekzistonte një linjë e tillë. Të gjitha këto elementë që gjejmë në ndërtesat në Shqipëri, në botën e arkitekturës u njihkan si arkitektura brutaliste.

May be an image of monument, sky and text

Dhe i shkon fiks ky emër. Sepse të gjitha ndërtesat e reja që kur filloji rilindja me janë dukur brutale.(Kushdo që nuk e beson dhe që nuk është i fushës mund të kërkoni online për arkitekturën brutaliste.) Këto ndërtesa nuk është se janë vetëm të shëmtuara por janë edhe armiqësore dhe “të dhunshme”. Shumë veta e lidhin brutalismin nga vlera dhe emocioni që tejçon me diktaturën.

Dhe realisht diktaturat kanë vërtetuar që janë të dhunshme dhe të shëmtuara për rracën njerëzore. Shumë zëra kritikë të saj gjykojnë që arkitektura brutaliste ka si synim ta poshtërojë, konfuzojë, frikësojë dhe hutojë psikologjinë e njeriut. E thënë ndryshe një vepër e djallit.Pse po i ndërtojmë ne në vitin 2022 kur bota i ndërtoi rreth viteve 1950 dhe u detyra ti prishë brenda 20-30 vitesh?

May be an image of 5 people, outdoors and text

Si e lejuan ata që merren me artin, arkitekturën, me planifikimin urban, me psikoligjine apo me shumë profesione të tjera që janë të lidhur me jetën komunitare dhe mirëqënien shëqorëre, të mund të gjykojnë më qartë nëse Shqipërisë së varfër, nga të gjitha të këqijat që ka, i mungonte edhe arkitektura brutaliste për ta bërë atë edhe më të shëmtuar, më të dhunshme dhe armiqësore për syrin dhe qënien njerëzore.

May be an image of sky and text

Besoj fort që arkitekturën brutaliste e solli dikush dhe po bëhet për ta poshtëruar këtë vend. Për shëmbull, mendo që kanë arritur deri aty sa të bëjnë ndërtesë me fytyrën e Skënderbeut, komplet me elementë të arkitekturës së brutalizmit. E plot, e plot, kudo nëpër Shqipëri. E kjo nuk është vetëm kosto psikologjike e urbanistike, është një kosto marramendëse ekonomike kurdo që shoqëria do vendosa ta zhbëjë çmendurinë brutale që po lulëzon sot. Njëjtë si me bunkerët.

Dhe arkitekturën brutaliste nuk është se e sollën një grup arkitektësh e as studiosh të famshme dizenjuese. Panvarësisht se u emërohen X-it apo Y-it. Të gjitha strukturat e ndërtuara për rekreativitet, banim, institucione apo përdorime të tjera, private apo shtetore, dhe që kanë elementë të brutalismit në dukjen e tyre, unë besoj fort që kanë vetëm një emër dhe një zyrë nga ku ndikohen ose kamuflohen të gjitha. Ajo është Kryeministria jonë. Dhe nuk më vjen çudi pasi edhe sjelljen e ka brutale, edhe mendjen e ka brutale, edhe shpirtin e ka brutal. Dhe nuk ka shpejgim tjetër fakti që cdo ndërtesë në Shqipëri duket sikur është bërë nga e njëjta dorë.

May be an image of outdoors and text

Besoj fort se arsyeja pse shpërthyen lejet e ndërtimit në Shqipëri e sidomos në Tiranë është se që të marrësh leje ndërtimi duhet projektin ta shkarravisë dikush i rendësishëm me element të arkitekturës brutale.

Faktikisht është nga ato marrëveshjet që ka benefite për të dy palët. Për ndërtuesin është që fiton me lejen e ndërtimit dhe për atë që shkarravit brutalizmin e tij nëpër ndërtesa gëzon sepse do të lë gjurmët e veta pas vdekjes. Si cdo diktator, egoist dhe brutalist tjetër që beson që është superqënie njerëzore.

May be an image of 2 people, skyscraper and text

E keni vënë re që ka arritur deri atje sa të fuse duart e tij brutale edhe tek ndërtimet e tërmetit?! Të gjitha shtëpiat, shkollat dhe çerdhet e ndërtuara prej tërmetit janë me dritare të ngushta ose të cuditshme, ndërtesat në Fushë-Krujë janë totalisht në formë rrethore, si kazan apo cisterna uji, në Thumanë ka ndërtuar një tip panteoni me dritare të cuditshme e forma të cuditshme. Etj, etj.

May be an image of 1 person, outdoors and text

Është cmenduri dhe brutale që Kryeministri i këtij vendi të eksperimentojë brutalizmin e mendjes së tij në të ardhmen e këtij vendi. Dikush duhet t’i thojë ndal brutalzimit i cili ka hyrë në cdo element të jetës së njerëzve të këtij vendi. Shqipëria nuk ka nevojë edhe për një arkitekturë brutale. Nuk ka nevojë për më shume brutalizëm.

May be an image of outdoors and text

MË TEPËR

Radar7 orë më herët

Rama ka futur thika pas shpine ndaj Kosovës në mënyrë të vazhdueshme

Berisha jashtë Parlamentit ndërkohë që flet kryeministri: Rama ka futur thika pas shpine ndaj Kosovës në mënyrë të vazhdueshme Ish-kryeministri...

Mix7 orë më herët

Çfarë është Flaka e Përjetshme në Chestnut Ridge?

Edhe pse që fëmijë na kanë mësuar se uji e shuan zjarrin, në Shtetet e Bashkuara ekziston një ujëvarë brenda së...

Mix7 orë më herët

Jennifer Lopez, këngë dedikuar Ben Affleck

Jennifer Lopez zbuloi së fundmi se do të publikojë këngë dedikuar Ben Affleck. Përmes rrjetit social,Instagram, Jennifer  ndau listën e këngëve...

Mix7 orë më herët

Zgjoheni çdo ditë me sklepa në sytë tuaj? Ja çfarë tregojnë ato për shëndetin

Një grumbullim i papastërtive në cepin e syrit ose tek qerpikët është normale, por një ndryshim në ngjyrë, konsistencë ose...

Mix1 ditë më herët

Elon Musk mund të prodhojë një smartphone nëse Apple e Google bllokojnë Twitter-in

Shefi i Twitter-it, Elon Musk ka thënë se është i hapur për të krijuar smartfonin e tij ‘alternativ’ në rast...

Mix1 ditë më herët

Njeriu më i pasur i Azisë, Gautam Adani shpall ambicien për një media globale

  Gautam Adani dëshiron të krijojë një markë globale lajmesh në shenjë të ndikimit në rritje dhe ambicies ndërkombëtare të...

Mix1 ditë më herët

Elon Musk: Nuk e mbështes Trump në presidenciale, jam me DeSantis!

Teksti i mesazhit është bërë publik si pjesë e një beteje ligjore mes Musk dhe ‘Ars Technica’ Vetëm para pak...

Mix1 ditë më herët

Obeziteti tek fëmijët shkakton pubertet të hershëm, rrezik për sëmundje të rënda

Nëse fëmijët në moshën tre vjeçare kanë peshë të tepërt trupore, ka mundësi që në moshën nëntë vjeçare të hyjnë...

Mix1 ditë më herët

Kjo stërvitje për muskujt e barkut është e shkurtër, por kaq efektive!

PHOTO CREDITS: SKINNY MS Trajnerët shpesh sugjerojnë një rutinë fitnesi jo të njëtrajtshme. Ideja për ta bërë shumëllojshmërinë një pjesë të...

Radar1 ditë më herët

Sot bëhen tre vite nga tërmeti tragjik i 26 nëntorit të 2019-ës, ku humbëm 51 jetë

Kjo e shtunë shënon 3-vjetorin e tërmetit tragjik, që tronditi vendin mëngjesin e 26 nëntorit të vitit 2019, duke i marrë...

Facebook