Lidhu me ne

Temporal

Reformat e tanzimatit, reformat që sollën çarjen përfundimtare të shqiptarëve me Perandorinë Osmane

Nga Dr. HASAN BELLO

Në literaturën historiografike shek.XIX-të është konsideruar si periudha më interesante për sa i përket ndryshimeve të brendshme të Perandorisë Osmane, pjesë e së cilës ishin edhe shqiptarët deri në vitin 1912. Kjo shënon dhe fazën përfundimtare të sundimit osman në vendin tonë dhe të gjithë Ballkanin.


Në fillim të shek.XIX-të presioni i Fuqive të Mëdha nga njëra anë dhe, nga ana tjetër nevoja e vetë shtetit osman për t`iu përshtatur zhvilimeve të kohës, i detyroi drejtuesit e tij të hartonin një sërë reformash, që në histori kanë hyrë me emrin Reformat e Tanzimatit. Si fillim i reformave tanzimatiste konsiderohet likuidimi i korpusit të jeniçerëve në vitin 1826 nga sulltan Mahmudi II. Ato vijuan me shfuqizimin e feudalëve separatistë në vitet 1821-1831, ku bënin pjesë pashallëqet shqiptare të Ali Pashë Tepelenës, Mustafa Pashë Bushatlliut dhe familjeve të mëdha shqiptare. Kjo për shkak se drejtuesit e shtetit osman shihnin si pengesë kryesore për zbatimin e këtyre reformave, përveç korpusit të jeniçerëve, popujt e krishterë të Ballkanit, e sidomos pashallëqet që drejtoheshin nga krerët myslimanë të popullsive jo-turke.

Dekreti i Gjylhanesë i vitit 1839 shënon zyrtarisht fillimin e reformave tanzimatiste. Në thelb, ato synonin krijimin e një sistemi të centralizuar burokratik dhe modernizimin e perandorisë sipas modelit europian. Barazia e nënshtetasve përpara ligjit, pavarësisht preardhjes fetare dhe etnike, ishte një risi tjetër. Mirëpo aplikimi i tyre hasi në vështirësi serioze. Nuk munguan personalitete të njohur si Klemens von Metternich, kancelar i Austrisë, që i tërhoqi vëmendjen sulltanit se, reforma të tilla nuk ishin të vlefshme për shtetet multietnike.

Por pakënaqësia më e madhe erdhi drejtuesit lokalë për shkak se, centralizimi nuk i lejonte të gjenin hapësirë për të realizuar aspiratat e tyre autonomiste. Ajo që i acaroi shqiptarët ishte shërbimi i detyrueshëm ushtarak (nizami), i cili më përpara nuk ekzistonte, sistemi fiskal i cili linte shteg për abuzime dhe mbi të gjitha zëvendësimi i drejtuesve shqiptarë me burokratë të ardhur nga qendra, të cilët nuk e njihnin psikologjinë dhe traditat e popullit shqiptar. Kjo do të shënoi çarjen përfundimtare të shqiptarëve me shtetin osman. Në të gjithë vendin shpërthyen kryengritje.

Konkluzionet e mësipërme konfirmohen dhe nga personalitetet më të njohur të Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Kështu, Pashko Vasa, i cili mbante funksione të rëndësishme në perandorinë osmane deri sa vdiq dhe që fillimisht kishte shprehur një farë entuzizmi ndaj Reformave të Tanzimatit në librin “Bosnja dhe Hercegovina gjatë misionit të Xhevdet Efendiut” (1865), në librin tjetër “E vërteta mbi Shqipërinë dhe shqiptarët” (1879) ai bën një krahasim mes periudhës para dhe pas Tanzimatit. Ai flet me ashpërsi kundër këtyre reformave, të cilat i sollën asfiksinë popullit shqiptar. Sipas tij, me zbatimin e tyre, shqiptarët e humbën besimin tek zyrtarët e dërguar nga Stambolli për të qeverisur. Kjo vinte për shkak të asaj që theksuam më sipër, sepse, ata nuk u përshtateshin as historisë, as zakoneve, as aspiratave të tyre. Pashko Vasa e konsideron periudhën para Tanzimatit si një kohë të begatë dhe të vetqeverisjes së shqiptarëve, ku ata trajtoheshin nga Stambolli si aleatë dhe jo si të nënshtruar.

Këtij mendimi i përmbahet dhe Sami Frashëri në traktatin e tij politik mbi kombin shqiptar. Me zbatimin e Tanzimatit, thekson Samiu, shqiptarët hynë në robëri, madje në një robëri më të thellë se grekët dhe bullgarët, që ndodheshin ende në Perandorinë osmane. Edhe Faik Konica thekson të njëjtën gjë. Periudhën e “oxhakësisë” (familjeve të mëdha, pashallëqeve), ai vlerëson si një periudhë të ndritur për historinë e Shqipërisë, kur ajo nuk sundohej nga pushteti qendror osman, por ishte, “sundimërisht pothuaj më vete”. Me likuidimin e këtyre familjeve, Shqipëria-,thekson ai,-hyri në kthetrat e administratës parazitare osmane dhe qeverisej ashtu siç ishte katandisur në fillim të shek.XX nga “anadollakë” dhe “harbutë”, të cilët duke rrjepur vendin me taksa, me paga, me bakshishe e kishin degraduar bujqësinë dhe paralizuar tregtinë. Këto pikëpamje Faik Konica i shkruan në vitin 1902, kur raportet shqiptaro-osmane po shkonin drejt fundit.

MË TEPËR

Mix9 orë më herët

Kanye West pranon se është i fiksuar me shoqen e ngushtë të Kylie-t

Postimet e çuditshme të Kanye West në Instagram nuk kanë fund, por që do arrinte kaq larg s’na e kishte...

Kritike10 orë më herët

Bërtitës, uluritës, arrogantë, kërcënues, imponues, invadues, imamët e Kosovës të kallin tmerrin.

Sa më tepër klithin imamët e Kosovës, aq më tepër i zbulojnë sisët dhe i zvogëlojnë brekët çikat e Tiranës!...

Kioske10 orë më herët

TiRama, si dhuna e parasë mbi shijen

Nga Andi Bushati Mbrëmë në pjesën e tretë të emisionit “Opinion” po shikoja një kronikë reklamë që tregonte për kullën...

Radar10 orë më herët

Sulmi ndaj TIMS, janë zhdukur gjurmët e 54 udhëtimeve të Taulant Ballës me trafikantët

Sulmi ndaj TIMS, Berisha: Janë zhdukur gjurmët e 54 udhëtimeve të Taulant Ballës me trafikantët Në konferencën për mediat, që...

Mix11 orë më herët

Thëniet më të bukura të Oprah Winfrey

Thëniet më të bukura të Oprah Winfrey “Mendo si mbretëreshë. Një mbretëreshë nuk ka frikë të dështojë. Dështimi është një...

Kryesore12 orë më herët

Rama habit liderët europianë me kravatën e mbushur me imazhet e organit gjenital femëror

Rama habit liderët europianë me kravatën e mbushur me imazhet e organit gjenital femëror Kryeministri Edi Rama, mori pjesë në...

Radar12 orë më herët

Rama, shqiptarët i merr për njerëz të padijshëm, por e vërteta është se janë inteligjentë, patriotë dhe të ndershëm

Kreu i Partisë Demokratike Sali Berisha, ka zhvilluar një takim me banorë të zonës në Memaliaj. Gjatë fjalës së tij...

Mix12 orë më herët

Vegjetarianët dy herë më shumë të rrezikuar nga depresioni se ata që hanë mish

Vegjetarianët dy herë më shumë të rrezikuar nga depresioni se ata që hanë mish Dietat vegjetariane mund të rrisin rrezikun...

Mix12 orë më herët

Më mirë çaji apo kafeja? Studimi i fundit jep përgjigjen e dilemës së madhe

Më mirë çaji apo kafeja? Studimi i fundit jep përgjigjen e dilemës së madhe Kafe apo çaj? Kjo është pyetja...

Mix12 orë më herët

Arsyet përse dieta mund t’ju shkaktojë depresion

Arsyet përse dieta mund t’ju shkaktojë depresion Të heqësh dorë nga buka, makaronat dhe karbohidratet dhe ti zëvendësosh me një...

Facebook