Lidhu me ne

Mix

Dieta mesdhetare bëhet privilegj i të pasurve

Mediterranean Diet: Complete Food List and 14-Day Meal Plan | Everyday  Health

Dieta mesdhetare është gjithnjë e më pak e pranishme në tryezat italiane. Një zbulim i mjekut Ancel Benjamin Keys (1904-2004), kjo pasuri që përmbledh modelet ushqimore të disa vendeve të pellgut të Mesdheut, është njohur nga UNESCO dhe është përfshirë në listën e trashëgimive të njerëzimit në vitin 2010.

Kjo dietë favorizon drithërat, frutat, perimet, farat dhe vajin e ullirit, një përdorim më të rrallë të mishit të kuq dhe yndyrave shtazore dhe konsumimin e moderuar të peshkut, mishit të bardhë (pulave), bishtajoreve, vezëve, produkteve të qumështit, verës së kuqe dhe ëmbëlsirave. Mbi 10 000 studime mbi dietën mesdhetare, nga të cilat pothuajse 5 000 në pesë vitet e fundit, tregojnë se ky model ushqimor është i pranuar shkencërisht si aleat në ruajtjen e shëndetit të njeriut dhe si një mënyrë për të mbrojtur organizmin nga sëmundjet kronike dhe inflamatore. Dieta mesdhetare asociohet me një jetëgjatësi të lartë tek të rriturit dhe rrezik më të ulët të sëmundjeve serioze kronike kardiovaskulare dhe vaskulare, diabetit të tipit 2, kancerit, astmës dhe alergjive.

Braktisja e dietës mesdhetare nga italianët nis me mrekullinë apo bumin ekonomik të shekullit të kaluar. Sondazhe të ndryshme mbi konsumin e ushqimit, të kryera nga Instituti Kombëtar i të Ushqyerit, në fund të viteve 1990, tregojnë se si qytetarët e Italisë Jugore janë larguar nga zakonet e tyre të mëparshme, duke braktisur dietën mesdhetare. Në fakt, që nga vitet 1960 në rajonet jugore është rritur ndjeshëm konsumi i mishit, peshkut, yndyrave dhe sheqernave, ndërsa ai i bukës, makaronave, drithërave, perimeve dhe vajit është ulur.

Braktisja e dietës mesdhetare prek jo vetëm Italinë, por të gjitha vendet e zonës mesdhetare, ndërkohë që ato të Europës Veriore dhe disa vende të tjera të botës po e zbulojnë dhe përpiqen ta aplikojnë në mënyrën sesi ushqehen. Sot (2020-2021) mbipesha prek katër në dhjetë të rritur (tre mbipeshë dhe një obez) në Itali dhe është karakteristikë më e shpeshtë me rritjen e moshës, tek meshkujt sesa tek femrat, tek njerëzit me vështirësi ekonomike dhe tek njerëzit me nivel të ulët arsimor. Për më tepër, shtimi në peshë është dukshëm më i përhapur në rajonet jugore, shtëpia e dietës mesdhetare! Kampania, Pulia, Basilicata, Kalabria kanë rekordin për përqindjen më të lartë të njerëzve me mbipeshë, pothuajse gjysma e popullsisë rezidente.

Braktisja e dietës mesdhetare nga italianët dhe popullatat e tjera mesdhetare është e lidhur me stilin e tyre të jetesës dhe kushtet ekonomike. Këto popullata, edhe kur të ardhurat rriten, preferojnë ta përdorin paranë për qëllime të tjera përveç ushqimit, duke shkuar deri në braktisjen e ushqimeve tipike të dietës mesdhetare. Rritja e çmimeve të ushqimeve tipike të kësaj diete, veçanërisht frutave dhe perimeve, shoqërohet edhe me kursim të konsiderueshëm të kohës dhe lehtësinë e përpunimit dhe konsumit të produkteve pak a shumë të industrializuara të dietave perëndimore. Shkaqe të tjera të braktisjes së dietës mesdhetare janë pabarazitë socio-ekonomike të shoqërive aktuale industriale përballë shumëllojshmërisë ushqimore, aksesit në ushqime organike, vendeve të blerjes dhe konsumit të vakteve me rritje gjatë krizave ekonomike. Në veçanti, në kohë krize, shoqëritë mesdhetare i orientojnë zgjedhjet e tyre drejt ushqimeve të dietës perëndimore, të pasura me ushqime të shpejta dhe të lehta për t’u konsumuar, si drithërat e rafinuara, yndyrat shtazore, sheqernat dhe mishrat e përpunuar, ndërsa reduktohet përdorimi i bishtajoreve, drithërave, frutave dhe perimeve.

Ndikim të rëndësishëm në braktisjen e dietës mesdhetare kanë ndryshimet që lidhen me kalimin e popullatave nga një kulturë bujqësore në atë urbane, çka përmbys tërësisht zakonet e të ngrënit jo vetëm në shoqëritë mesdhetare evropiane, por edhe në vendet në zhvillim, të cilat gjithnjë e më shumë po adoptojnë dietat perëndimore. Në këtë tablo të ndryshuar me shpejtësi, duke marrë parasysh një katering masiv gjithnjë e më të përhapur, mund të shihet se në ushqimin e shpejtë dhe forma të tjera të reja të të ngrënit jashtë shtëpisë, mungojnë kryesisht frutat dhe perimet pothuajse nuk ekzistojnë. Së fundi, në kuzhinën e shtëpisë, shumë pjata tipike të dietës mesdhetare, të cilat kërkojnë pak a shumë kohë të gjatë gatimi, zëvendësohen me gatimet e shpejta.

Dieta mesdhetare sot është një privilegj i të pasurve që mund të përballojnë ushqime organike, me zero kilometra, pa aditivë dhe konservues, të paindustrializuara. Braktisja e kësaj lloj diete ndjek një gradient socio-ekonomik dhe mbi të gjitha prek njerëzit me të ardhura më të ulëta, të cilët – sigurisht kjo nuk është rastësi – kanë përqindjen më të lartë të obezitetit, diabetit, sëmundjeve kardiovaskulare dhe disa lloje kanceri, çka tregon gjithashtu një marrëdhënie lineare midis kostos së ushqimit, respektimit të modeleve dietike dhe obezitetit. Sot braktisja e dietës mesdhetare nuk është thjesht një problem shëndetësor, por sot dhe akoma më shumë në të ardhmen, një çështje socio-ekonomike.

Me shkurtime nga: Il Fatto Alimentares

MË TEPËR

Mix10 orë më herët

Donald Trump e pranon: Kam dalë në publik me fjalim të përgatitur nga Inteligjenca Artificiale, ishte shumë i mirë

Donald Trump ka treguar se një fjalim që ka mbajtur gjatë kohës që ka qenë president, e ka riprodhuar nëpërmjet...

Mix10 orë më herët

Vila ku kanë jetuar Joe Biden, Barack Obama dhe Bill Clinton del në shitje, pamjet madhështore

Ka prona që mishërojnë histori, si për shembull vila në Georgetown, Washington, e ndërtuar rreth vitit 1891, ku kanë jetuar...

Mix10 orë më herët

Jessica Alba tregon sekretin për një martesë të lumtur

Pas 16 vjetësh martesë, Jessica Alba ka mësuar një ose dy gjëra si të mbajë gjallë marrëdhënien dhe harmoninë me...

Mix10 orë më herët

George dhe Amal Clooney po shkojnë drejt divorcit?

Martesa e George dhe Amal Clooney po merr fund? Burimet raportojnë se aktori 63-vjeçar dhe Amal Clooney janë nën presion...

Mix10 orë më herët

Nisur nga Pamela Anderson: Pse duhet t’i flasësh vetes para pasqyrës?

GETTY IMAGES Pamela Anderson ka publikuar librin e saj me kujtime “Love, Pamela” dhe dokumentarin në Netflix “Pamela, A Love...

Mix12 orë më herët

Fruti më i mirë që ju ndihmon të keni një bark të sheshtë!

Përpjekja për të humbur peshë mund të jetë një udhëtim i vështirë, veçanërisht nëse po përpiqeni të hiqni dorë nga...

Mix12 orë më herët

Ariana Grande “bën paqe” me Scooter Braun?

Ariana Grande do të vazhdojë të punojë me Scooter Braun dhe kompaninë e tij  Hybe – më pak se një...

Mix12 orë më herët

Bebe Rexha shpërthen kundër G-Eazy: “Dështak mosmirënjohës”

Bebe Rexha ka shpërthyer kundër ish-bashkëpunëtorit të saj në hitin “Me, Myself & I”, G-Eazy, duke e quajtur “dështak mosmirënjohës”....

Mix12 orë më herët

Nicole Kidman konfirmon vazhdimin e “Practical Magic”

Nicole Kidman konfirmoi zyrtarisht se ajo dhe Sandra Bullock po kthehen për një vazhdim të “Practical Magic”. Aktorja e “Big...

Mix12 orë më herët

Kate Middelton njofton daljen e parë publike pas diagnostifikimit me kancer: Po bëj përparim me kurimin e sëmundjes

Pas diagnostifikimit me kancer disa muaj me pare, Princesha e Uellsit, Kate Middelton, njoftoi sot se po “përparon” në rrugën...

Facebook